MENÜ
ANA SAYFA
x

İstanbul Protokolü

İstanbul Protokolü Görsel

İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı, Aşağılayıcı Muamele veya Cezaların Etkili Biçimde Soruşturulması ve Belgelendirilmesi için El Kılavuzu (İstanbul Protokolü)

İstanbul protokolü işkencenin yeryüzünden kaldırılması yolunda atılan en önemli adımlardan biridir. Dünyanın 15 ülkesinden 40 hak örgütü mensubu, 75 hukukçu, felsefeci, hekim, sağlık çalışanı, psikolog ve insan hakları aktivitistlerinin bilgi ve deneyim birikimlerinin bir ifadesi olan, bu uzmanların acı deneyimlerinden yoğurarak birlikte oluşturdukları İstanbul Protokolü, bugün sadece ülkemizin değil dünyadaki tüm işkence mağdurlarının, bu kişilerin avukatlarının, insan Hakları aktivistlerinin ve “hakikati” arayan hakim ve savcıların başvuracakları Birleşmiş Milletler patentli hukuki ve tıbbi bir kılavuzdur.

 

İstanbul Protokolü’nü indirmek için tıklayın.

 

İşkence ve şiddetin zihinleri teslim alma çabasına karşın işkencenin zihinlerden kazınması için hepimize son derece zor ama bir o kadar da onurlu bir sorumluluk düştüğü bilinci ile TİHV, İstanbul Protokolü’nün yaygınlaştırılması için uzun yıllardır çaba sarf etmektedir.

İstanbul Protokolü, devletlerin bireyleri işkenceden korumanın en temel unsurlarından birine yani etkili belgelendirme konusuna eğilmesini sağlamak amacıyla geliştirilmiştir. Etkili belgelendirme sayesinde işkence ve kötü muamelenin kanıtları gün yüzüne çıkartılarak, suçluların işledikleri fiillerden sorumlu tutulması ve adaletin yerini bulması sağlanabilir. El Kılavuzunda anlatılan belgelendirme yöntemleri, insan hakları izleme ve soruşturmaları, siyasi iltica başvurusu değerlendirmeleri, işkence altında suçunu “itiraf” eden kişilerin savunulması, işkence görenlerin tedavisinde gereksinimlerin değerlendirilmesi de dahil olmak üzere başka koşullarda da kullanılabilir. El Kılavuzu ayrıca, işkence kanıtlarını göz ardı etmeye, farklı göstermeye veya tahrif etmeye zorlanan sağlık çalışanlarının durumlarında, sağlık çalışanları ve onlar hakkında hüküm verecek olanlar için de uluslararası bir başvuru kaynağı niteliğindedir.

İstanbul Protokolü Görsel

İstanbul Protokolü katılımcıları 7 Mart 1999’da İstanbul Üniversitesi İstanbul Tip Fakültesi Adli Tip Ana Bilim Dalı Bahçesi’nde birarada

Şili, Kosta Rika, Danimarka, İngiltere, Fransa, Gazze, Almanya, Hindistan, İsrail, Hollanda, Güney Afrika, Sri Lanka, Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri’nden gelen adli tıp uzmanları, hekimler, psikologlar, insan hakları gözlemcileri ve avukatların ortak çalışmasıyla bu El Kılavuzu tasarlanıp hazırlanmıştır.

Protokolün Yazımına Katkıda Bulunanlar ve Diğer Katılımcıların Adları aşağıda verilmiştir :

 

Proje Koordinatörleri:

Dr. Vincent Iacopino, İnsan Hakları için Hekimler (Physicians for Human Rights PHR), ABD, Boston

Dr. Önder Özkalıpçı, Türkiye İnsan Hakları Vakfı TIHV, İstanbul

Ms. Caroline Schlar, İşkence Kurbanları için Eylem Örgütü (Action for Torture Survivors HRFT), İsviçre, Cenevre

 

Yayına Hazırlama Komitesi:

Dr. Kathleen Allden, Hindiçin Psikiyatri Kliniği,  Boston; ve Dartmouth Tıp Fakültesi, Psikiyatri Bölümü, Lebanon, New Hampshire

Dr. Türkcan Baykal, Türkiye İnsan Hakları Vakfı, İzmir

Dr. Vincent Iacopino, İnsan Hakları için Hekimler ABD, Boston

Dr. Robert Kirschner, İnsan Hakları için Hekimler ABD, Chicago

Dr. Önder Özkalıpçı, Türkiye İnsan Hakları Vakfı, İstanbul

Dr. Michael Peel, İşkence Kurbanlarının  Bakımı için Tıp Vakfı, Londra

Dr. Hernan Reyes, Toplum ve Tıp Çalışmaları Merkezi, Columbia Üniversitesi, New York

Mr. James Welsh, Uluslararası Af Örgütü, Londra

 

Raportörler:

Dr. Kathleen Allden, Hindiçin Psikiyatri Kliniği,  Boston; ve Dartmouth Tıp Fakültesi, Psikiyatri Bölümü, Lebanon, New Hampshire

Ms. Barbara Frey, Küresel Çalışmalar Enstitüsü, Minnesota Üniversitesi, Minneapolis

Dr. Robert Kirschner, İnsan Hakları için Hekimler ABD, Chicago

Dr. Şebnem Korur Fincancı, Adli Tıp Uzmanları Derneği, İstanbul

Dr. Hernan Reyes, Toplumsal Araştırma ve Tıp Merkezi, Columbia Üniversitesi, New York

Ms. Ann Sommerville, İngiltere Tabipler Birliği,  Londra

Dr. Numfondo Walaza, İşkence ve Şiddet Kurbanları için Travma Merkezi, Cape Town

 

Katkıda Bulunan Yazarlar:

Dr. Suat Alptekin, Adli Tıp Bölümü, İstanbul

Dr. Zuhal Amato, Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Tıbbi Etik Bölümü, İzmir

Dr. Alp Ayan, Türkiye İnsan Hakları Vakfı, İzmir

Dr. Semih Aytaçlar, Sonomed, İstanbul

Dr. Metin Bakkalcı, Türkiye İnsan Hakları Vakfı, Ankara

Dr. Ümit Biçer, Adli Tıp Uzmanları Derneği, İstanbul

Dr. Yeşim Can, Türkiye İnsan Hakları Vakfı, İstanbul

Dr. John Chisholm, İngiltere Tabipler Birliği, Londra

Dr. Lis Danielsen, İşkence Kurbanları için Uluslararası Rehabilitasyon Konseyi, Kopenhag

Dr. Hanan Diab, İnsan Hakları için Hekimler Filistin, Gaza

Mr. Jean-Michel Diez, İşkenceyi Önlemek için Birlik, Cenevre

Dr. Yusuf Doğar, Türkiye İnsan Hakları Vakfı, İstanbul

Dr. Morten Ekstrom, İşkence Kurbanları için Uluslararası Rehabilitasyon Konseyi, Kopenhag

Prof. Ravindra Fernando, Colombo Üniversitesi, Adli Tıp ve Toksikoloji Bölümü, Colombo

Dr. John Fitzpatrick, Cook County Hastahanesi, Chicago

Ms. Camile Giffard, Essex Üniversitesi, İngiltere

Dr. Jill Glick, Chicago Üniversitesi Çocuk Hastanesi, Chicago

Dr. Emel Gökmen, İstanbul Üniversitesi, Nöroloji Bölümü, İstanbul

Dr. Norbert Gurris, Berlin İşkence Kurbanları Tedavi Merkezi, Berlin

Dr. Hakan Gürvit, İstanbul Üniversitesi, Nöroloji Bölümü, İstanbul

Dr. Karin Helweg-Larsen, Danimarka Tabipler Birliği, Kopenhag

Dr. Gill Hinshelwood, İşkence Kurbanlarının Tedavi ve Bakımı için Tıbbi Vakıf, Londra

Dr. Uwe Jacobs, Uluslararası İşkence Kurbanları, San Francisco

Dr. Jim Jaranson, İşkence Kurbanları Merkezi, Minneapolis

Ms. Cecilia Jimenez, İşkencenin Önlenmesi için Birlik, Cenevre

Ms. Karen Johansen Meeker, Minnesota Ünversitesi Hukuk Fakültesi, Minneapolis

Dr. Emre Kapkın, Türkiye İnsan Hakları Vakfı, İzmir

Dr. Cem Kaptanoğlu, Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Bölümü, Eskişehir

Prof. Ioanna Kuçuradı, Hacettepe Üniversitesi Felsefe ve İnsan Hakları Araştırmaları ve Uygulamaları Merkezi, Ankara

Mr. Basem Lafi, Gazze Akıl Sağlığı Programı, Gazze

Dr. Elizabeth Lira, Latin Amerika Akıl Sağlığı Enstitüsü, Santiago

Dr. Veli Lök, Türkiye İnsan Hakları Vakfı, İzmir

Dr. Michele Lorand, Cook County Hastahanesi, Chicago

Dr. Ruchama Marton, İnsan Hakları için Hekimler-Israil, Tel Aviv

Ms. Elisa Massimino, İnsan Hakları için Avukatlar Komitesi, New York

Ms. Carol Mottet, Hukuk Danışmanı, Bern

Dr. Fikri Öztop, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi, Patoloji Departmanı, Izmir

Mr. Alan Parra, BM İşkence Özel Raportörü Ofisi, Cenevre

Dr. Beatrice Patsalides, Uluslarararası İşkence Kurbanları, San Francisco

Dr. Jean Pierre Restellini, Avrupa Konseyi İnsan Hakları Bölümü, İnsan Hakları Konusunda Kamuoyunu Bilinçlendirme Birimi, Strasbourg

Mr. Nigel Rodley, Birleşmiş Milletler İşkence Özel Raportörü, Cenevre

Dr. Füsun Sayek, Türk Tabipleri Birliği, Ankara

Dr. Françoise Sironi, Centre G. Devereux, Paris Üniversitesi, Paris

Dr. Bent Sorensen, İşkence Kurbanları için Uluslararası Rehabilitasyon Konseyi, Kopenhag ve İşkenceye Karşı Komite, Cenevre

Dr. Nezir Suyugül, Adli Tıp Bölümü, Istanbul

Ms. Asmah Tareen, Minnesota Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Minneapolis

Dr. Henrik Klem Thomsen, Bispebjerg Hastahanesi, Patoloji Departmanı, Kopenhag

Dr. Morris Tidball-Binz, İşkencenin Önlenmesi Programı, Amerika İnsan Hakları Enstitüsü, San José

Dr. Nuray Türksoy, Türkiye İnsan Hakları Vakfı, İstanbul

Ms. Hülya Üçpınar, İzmir Barosu İnsan Hakları Ofisi, Izmir

Dr. Adriaan van Es, Johannes Wier Vakfı, Amsterdam

Mr. Ralf Wiedemann, Minnesota Üniversitesi Hukuk Fakültesi, Minneapolis

Dr. Mark Williams, İşkence Kurbanları Merkezi, Minneapolis

 

Katılımcılar:

Mr. Alessio Bruni, İşkenceye Karşı Komite, Cenevre

Dr. Eyad El Sarraj, Gaza Akıl Sağlığı Programı, Gazze

Dr. Rosa Garcia-Peltoniemi, İşkence Kurbanları Merkezi, Minneapolis

Dr. Ole Hartling, Danimarka Tabipler Birliği, Kopenhag

Dr. Hans Petter Hougen, Danimarka Tabipler Birliği, Kopenhag

Dr. Delon Human, Dünya Tabipler Birliği,  Ferney-Voltaire

Dr. Dario Lagos, Equipo Argentino de Trabajo e Investigación Psicosocial, Buenos Aires

Dr. Frank Ulrich Montgomery, Alman Tabipler Birliği

Mr. Daniel Premont, Birleşmiş Milletler İşkence Kurbanları Gönüllü Fonu, Cenevre

Dr. Jagdish C. Sobti, Hindistan Tabipler Birliği, Yeni Delhi

Mr. Trevor Stevens, Komite Sekreteri, Avrupa İşkenceyi Önleme Komitesi (CPT), Strasburg

Mr. Turgut Tarhanlı, Boğaziçi Üniversitesi, Uluslararası İlişkiler ve İnsan Hakları Departmanı, İstanbul

Mr. Wilder Taylor, İnsan Hakları İzleme Örgütü, New York

Dr. Joergen Thomsen, İşkence Kurbanları için Uluslararası Rehabilitasyon Konseyi, Kopenhag

 

Bu proje, Birleşmiş Milletler İşkence Kurbanları Gönüllü Fonu, İsviçre Dışişleri Bakanlığı İnsan Hakları ve İnsan Dostu Politikalar Birimi, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Demokratik Kurumlar ve İnsan Hakları Ofisi, İsveç Kızılhaçı, Türkiye İnsan Hakları Vakfı ve İnsan Hakları için Hekimler’in sağladığı fonlarla gerçekleştirilmiştir.

İşkence Kurbanları Merkezi, Türk Tabipleri Birliği, İşkence Kurbanları Uluslararası Rehabilitasyon Konseyi, Af Örgütü İsviçre Şubesi ve İsviçre İşkenceye Son Vermek için Hristiyan Birliği (ACAT) projeye ek fonlarla katkıda bulunmuşlardır.

***

[1] Birleşmiş Milletler İşkence Kurbanları Gönüllü Fonu’nun Mütevelli Heyeti kısa bir süre önce, bu çalışmanın amaçları açısından işkence için Birleşmiş Milletler Bütün İnsanların İşkence ve Diğer Zalimane, İnsanlıkdışı ve Aşağılayıcı Muamele ve Cezalandırmadan Korumak için Deklarasyonu’nda geçen tanımın kullanılmasına karar vermiştir.

[2] Iacopino V.,  “Treatment of Survivors of PoliticalTorture: commentary” The Journal of Ambulatory Care Management, 1998; 21(2):5-13.

[3] Uluslararası Af Örgütü., 1999 Raporu ( Londra: AIP, 16 Haziran 1999)

[4] Başoğlu M.,  “Prevention of Torture and care of survivors: an integrated approach”, JAMA 1993;270:606-611.

[5] The Principles on the Effective Documentation of Torture and Cruel, Inhuman and Degrading Treatment or Punishment . Bu belge Genel Kurul Kararı olarak değerlendirilmesi için, BM yetkililerine sunulmuştur.